Pleidooi voor een toekomst van de kerk - Jantine Heuvelink

 

Plaats van de kerk

In mijn werk als studentenpastor maar ook daarbuiten word ik er regelmatig mee geconfronteerd: de kerk heeft geen vanzelfsprekende plaats meer in de samenleving. Sterker nog: ik ontmoet veel leeftijdsgenoten, hogeropgeleide mensen, die geen idee hebben waar dat woord ‘kerk’ vandaag de dag voor staat. Zij kennen de gebouwen en de stereotiepen, maar hebben geen enkel idee hoe ‘kerk’ kan slaan op een gebeuren waarin mensen zoals ik iets te zoeken zouden kunnen hebben. (Dat je er iets te brengen zou kunnen hebben, is sowieoso een brug te ver.) Wat mij ook opvalt: het zijn zowel mensen met een antireligieuze houding als zeer welwillende mensen, die niet weten waar het woord ‘kerk’ voor staat.

Anderzijds ontdek ik ook regelmatig hoe beperkt mijn beeld is van het gebeuren ‘kerk’ in Nederland. Een voluit orthodox-gereformeerde, evangelische of Rooms-Katholieke viering heb ik nog nooit bezocht. En van het feit dat er ook kerken zijn die wel volzitten op zondagmorgen, moet ik telkens weer opnieuw worden overtuigd.

Te spreken over de toekomst van ‘de kerk’ in Nederland vind ik dan ook een waagstuk. Daarvoor zijn er teveel verschillende kerken in Nederland, teveel verschillende tradities. Alleen al de plaats waar de kerk staat, in de stad of in een dorp, in het oosten of in het westen van het land, heeft invloed op hoe een kerk zich ontwikkelt. Als je kijkt naar de groei en ontwikkeling die kerken wereldwijd meemaken en er vanuit gaat dat dit doorwerkt op Nederland, dan zijn de toekomstige ontwikkelingen niet te overzien. De toekomst van de kerk in Nederland voorspellen, probeer ik dus maar niet. Maar ik wil wel een pleidooi houden voor het behoud van een plaats in de samenleving voor de kerk zoals ik die ken. Wat zij voor mij is, kan zij ook voor anderen zijn, namelijk een plek:

-          Waar verschillende generaties elkaar ontmoeten;
-          Waar tijd en ruimte is voor gesprek over levensvragen;
-          Waar de belangrijke overgangsmomenten in het leven met rituelen (kunnen) worden  gemarkeerd (geboorte, dood, samen door het leven gaan);
-          Waar de christelijke traditie wordt uitgelegd en praktisch gebruikt;
-          Waar vragen mogen worden gesteld;
-          Waar je geestverwanten kunt tegen komen;
-          Waar iedereen kan bijdragen aan een gemeenschappelijk belang;
-          Waar hartekreten een plek krijgen;
-          Waar woorden worden gezocht om aan te duiden wat ons beweegt en beroert;
-          Waar je je kunt uitspreken voor het aangezicht van God.

Niet voor iedereen is de kerk een geschikte plek. Het idee dat de kerk voor iedereen een thuis kan zijn of zou moeten kunnen zijn, heb ik losgelaten. Zoals niet iedereen van nature muzikaal is, zo is ook niet iedereen van nature religieus. Niet iedereen heeft behoefte aan kerk of religie en dus kan de kerk ook niet voor iedereen in een behoefte voorzien. Dat is geen manco van de kerk!

Mensen die de (een) kerk kennen en er gevoel voor hebben, kunnen zich aansluiten bij een gemeente. Of zij dit doen, hangt af van een bewuste keuze. Soms zal er sprake zijn van een samenloop van omstandigheden, of van geluk.

Het lidmaatschap van een kerk is in mijn omgeving niet meer vanzelfsprekend. Ook is de betrokkenheid bij een kerk niet meer oneindig. Tijd, prioriteit en je aangesproken voelen, zijn belangrijke elementen. De kerk zal in de toekomst in haar organisatiestructuur en PR-beleid hier veel meer rekening mee moeten houden.

plaats van de Willem

De Willem de Zwijgerkerk wordt gekenmerkt door haar context: het is een PKN-gemeente in een stad. Het is een territoriale gemeente, zij is duidelijk verbonden met en wordt gevormd door de mensen in de buurt. Als een kerk van haar tijd kenmerkt zij zich door traditie en vernieuwing. Zij gaat met haar tijd mee.

De Willem de Zwijgerkerk is één van de 25 gemeenten van de Protestantse Kerk Amsterdam (PKA). Binnen de PKA speelt het proces ‘Op weg naar een wervende kerk’. Een proces van versoberen, verbeteren en vernieuwen dat als doel heeft het voortbestaan van de PKA te waarborgen nu haar ledenaantal afneemt.  

Binnen Amsterdam is de Willem de Zwijgerkerk één van de honderden christelijke gemeenschappen die op zondag en door de week bij elkaar komen. De diversiteit aan christelijke gemeenschappen in Amsterdam wordt steeds groter. Bij de Raad van Kerken Amsterdam zijn uiteenlopende kerkgenootschappen aangesloten. Het Evangelische Contact Amsterdam laat eveneens een grote diversiteit zien aan religieuze gemeenschappen.

Voor de toekomst verwacht ik het volgende:

De Willem de Zwijgerkerk zal opgaan in de grotere PKA. Gezien de draagkracht, financieel en qua tijd per gemeentelid, zullen er nog maar op een paar locaties in Amsterdam vieringen kunnen worden gehouden. (Bijvoorbeeld in oost, west, noord, zuid en centrum). Het zou goed kunnen dat de kerken op de verschillende locaties op grond van een overheersende signatuur zich ontwikkelen in een bepaalde richting, bijvoorbeeld orthodox, vrijzinnig of evangelisch. Dat zou kunnen betekenen dat mensen niet vanzelfsprekend naar de PKA-dienst in hun regio gaan. Zij kunnen dan ofwel besluiten in een andere regio naar de kerk te gaan ofwel op zoek gaan naar een kerk in de eigen regio waar zij zich meer thuisvoelen.

De Protestantse Kerk Amsterdam zal op grond van haar ledenaantal, het verminderde aantal locaties en de afnemende bekendheid van haar instituut een bescheidener plaats in gaan nemen in kerkelijk Amsterdam. Zij wordt één van de vele religieuze gemeenschappen. Wellicht zullen er nieuwe oecumenische verbanden ontstaan.

plaats voor mijzelf

Jarenlang heb ik mij niet thuis gevoeld in mijn eigen, toen nog Hervormde, kerk. De preek, de liederen en de gebeden, ik kon er niets mee. In een naburige, eveneens Hervormde kerk, vonden eens per maand experimentele diensten plaats. Er was plaats voor eigen inbreng, er was variatie in muziek en ik verstond wat er in de preek en de gebeden werd gezegd. Wat een verademing! Vanaf toen wist ik: het kan dus ook anders in de kerk. Het ging er alleen om voor mijzelf de juiste plek te vinden.

Mijn plek heb ik 5 jaar geleden in de Willem de Zwijgerkerk gevonden. Dat heeft zeker te maken met de verstaanbaarheid van de preek en de gebeden, de variatie in de liederen en de vele mogelijkheden tot gesprek. Alles wat ik hierboven noemde in mijn pleidooi voor het behoud van ‘mijn’ kerk, vind ik en houdt mij in de Willem. Maar evenzeer heeft het te maken met het kennen van en gekend worden door de groep mensen die samen de Willem vormen. Ik ben mij gaan thuisvoelen in de gemeente. Ik ben erbij gaan horen. Dat heeft tijd gekost.

De toekomst van de Willem ligt volgens mij niet in het behoud van haar naam en ook niet in het behoud van haar plaats. Ik denk dat haar toekomst ligt in wat ik hierboven noem: het is een plek die ik anderen kan aanraden en waar veel gebeurt. Tegelijkertijd is het een gemeenschap, een groep mensen, waar je bij kunt gaan horen, als je er tijd in wilt steken.

Dat zo’n plaats blijft bestaan, binnen mijn bereik en binnen het bereik van anderen, dat hoop ik voor de toekomst.

Jantine Heuvelink

 

Welkom op zondag

U bent welkom bij onze diensten.

Dopen, trouwen, rouwen

Neem contact op met onze wijkpredikant ds. N. G. Scholten, 020 6641277

Willem de Zwijgerkerk

Olympiaweg 14
1076 VX - Amsterdam
Tel. 020 662 27 00
Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.